My artikel oor die Holm-familie was een van die mees uitdagende, maar ook van die interessantste opdragte wat ek nog aangepak het – juis omdat dit so ‘n kleurvolle geskiedenis is wat drie oorloë insluit en dit oor sulke ongelooflik talentvolle mense gaan. Dit is ook waarskynlik die langste artikel wat Kormorant nog ooit gepubliseer het – sowat 2 500 woorde (ek probeer gewoonlik nie 1 200 woorde oorskry nie). Maar Deon het ingestem om ‘n spread daarvan te maak en ek dink dit het nogal goed gewerk. Vir die foto’s, gaan na http://www.kormorant.co.za.

February 5, 2010 at 7:00 am 1 comment

Ou families: Die Holms

Renaissance-vlam bly brand*

Leonardo da Vinci was die argetipe Renaissance mens – ingenieur, bioloog, skilder, beeldhouer en musikant. Dit lyk byna onmoontlik dat een mens soveel uiteenlopende talente kon hê,  maar tog bestaan daar vandag nog lewende bewyse van mense met ook so ‘n veelheid van talente. In Hartbeespoort is die Holm-familie ‘n sprekende voorbeeld daarvan.
Elly Holm was die doyenne van beeldende kunste in Hartbeespoort vandat sy in in 1946 hier aangeland het uit ‘n oorlog-verwoeste Europa. Haar man, Erik, met doktorsgrade in klassieke argeologie en kunsgeskiedenis, was ‘n gevangene in die Baviaanspoortgevangenis en sy het al haar talente ingespan om die pot aan die kook te hou vir haar, haar ma en haar ses kinders in die huis wat Johan Schoeman in Meerhof aan hulle beskikbaar gestel het. Die lewe het wye draaie met hulle geloop voordat haar man in 1949 kwytskelding gekry het van die vonnis wat hom opgelê is omdat hy gedurende die oorlog in die Duitse uitsaaidiens gewerk het.
Om die sameloop van die omstanighede wat soveel talent hier aan die suidpunt van Afrika geplant het te konstrueer, moet ‘n mens teruggaan na die 1740s en drie Holms van Swede – ‘n pa en twee seuns – wat volgens oorlewering bemanningslede was op ‘n walvisjagter wat aan die Oos-Kaapse kus in ‘n storm vergaan het. Die geskiedenis is nie baie duidelik hieroor nie, maar dit wil voorkom of die pa verdrink het en die een seun  Amerika toe is. Die seun wat in Suid-Afrika agtergebly se nakomelinge het uiteindelik by die Oranjerivier naby Bethulie beland. Een van hulle, Gustav Adolf, is getroud met ‘n Duitse weeskind, Hulda Grunau wat saam met die Duitse setlaars in die vroeë 19de eeu na Suid-Afrika gekom het.
Volgens Albrecht Holm, wat die familiegeskiedenis nagegaan het, was hy glo ‘n baie sterk man en het hy ‘n pont oor die Oranjeriver bedryf. Sy broer, Henry, was Louw Weppener se adjudant in wie se arms hy by Thaba Bosigo gesterf het. Die Vrystaters het egter sy naam verkeerdelik Helm gespel.
Gustav, wat dood is aan malaria wat hy opgedoen het toe hy die Transvalers in die oorlog teen Sekoekoenie gaan help het, se seun, Sidney (Albrecht se oupa), was ‘n besonder skrander jong man en hoewel hy nie baie jare op die skoolbanke deurgebring het nie, was hy op ‘n vroeë ouderdom al die posmeester op verskeie Vrystaatse dorpe. Dit het meegebring dat toe die Anglo Boer-oorlog uitbreek, hy in diens van die Vrystaatse regering was en anders as sy familie oorkant die rivier, wat tegnies Britse onderdane was, aan die oorlog kon deelneem.  Weens sy kennis van Morsekode het hy as telegrafis diens gedoen en is later bevorder tot offisier. Hy is uiteindelik gevang en as krygsgevangene na Ceylon gestuur.

Terug na Duitsland

Sidney skryf in sy ongepubliseerde memoirs dat sy moeder na die oorlog graag weer haar geboorteland wou besoek en hy is toe saam.  Een aand was hulle by ‘n musiekuitvoering in Leipzig waar die meisie langs hom sy aandag getrek het. Sy moeder, wat haar die dag vantevore ontmoet het, het hulle aan mekaar voorgestel. Die mooie Else Rosenthal, die dogter van ‘n vrou uit die Duitse adel wat met ‘n Joodse onderwyser getroud was, het net daar sy hart gesteel. Van ‘n hofmakery was daar egter nie veel sprake nie want hy kon net Afrikaans en Engels praat en sy net Duits en Frans. Op sy aandrang is hy en sy moeder toe na Heidelberg waar hy hom in sy kamer toegesluit het met ‘n woordeboek en koerante en Duits geleer het. Hulle is toe terug na Leipzig waar hy drie dae gehad het om haar hart te wen en haar ouers in gebroke Duits om haar hand te vra. ‘n Jaar later het sy by hom aangesluit nadat hy vir haar ‘n huis gebou het op die deel van die plaas wat sy moeder na die oorlog aan hom gegee het.
Sidney Holm was ‘n flukse boer en ambagsman maar het na vele terugslae bankrot gespeel en het uiteindelik uit desperaatheid op die delwerye by Lichtenburg beland.  Hy het egter met sy laaste 100 pond Else en die twee oudste seuns,  Johan en Erik (gedoop Sidney Erich), Duitsland toe gestuur waar haar broer, Wolgang Rosenthal, ‘n bekende sjirurg en sanger was. Toestande in Duitsland was ook nog haglik in die vroeë twintigs na die Eerste Wêreldoorlog en na nege maande is Johan saam met sy ma terug Suid-Afrika toe. Erik was egter in sy element. Hy het binne ‘n paar weke Duits vlot leer praat (hulle het tot op daardie stadium net Afrikaans gepraat). Hy het hom verdiep in sy studies en ‘n doktorsgraad in argeologie en later ook in kunsgeskiedenis behaal.
Op kunsskool het hy Elly Pabst ontmoet. Sy was die dogter van ‘n Pruisiese offisier wat  ‘n ongelooflike talent vir musiek gehad het en sonder enige opleiding verskeie instrumente bespeel het. Hy het daarop aangedring dat sy kinders musieklesse neem, maar Elly se talente was meer in die beeldende kunste. Hy is vroeg dood weens sy ontberings in die Eerste Wêreldoorlog, maar ook sy musiektalent vind weerklank in sy nageslag.
In die vroeë dertigerjare is Erik terug na Suid-Afrika waar hy sy pa op die delwerye gaan opsoek het. Al werk wat hy kon kry, ongeag sy doktorsgrade, was as laerskoolonderwyser in Pietermaritzbug. Aangesien hy nou darem ‘n inkomste gehad het, het hy Elly laat kom en hulle is getroud.  Hier is hulle oudste seun, Dieter, gebore. Later het hy ‘n beter pos by ‘n Indiëronderwyskollege in Durban gekry waar Albrecht in 1937 gebore is.

Oorlogsjare in Europa

Terwyl hy in Durban was het van sy Duitse vriende hom laat weet van ‘n vakature in die Duitse radiodiens vir ‘n omroeper wat Afrikaans en Duits magtig was. Dit was ‘n aanbod wat hy nie kon weier nie. In 1939 is hy met sy gesin dus terug Duitsland toe waar hy gou bevorder is en hoof van die Afrikaanse afdeling was toe die oorlog uitgebreek het. Suid-Afrika was toe nog neutraal en die destydse minister van buitelandse sake, dr Donges, het hom gerusgestel toe hy navraag gedoen het en gesê dat hy maar in sy pos kon aanbly.
Albrecht onthou die oorlog goed en sê dit was vir hulle as kinders nogal ‘n avontuur. Later, toe die geallieerde bomaanvalle op die stede te erg geword het, is hulle na ‘n klein dorpie op die Oos-Duitse platteland wat teen einde van die oorlog eers deur die Amerikaanse en later deur die Russiese magte beset is. Wat hy goed kan onthou is hoe die Amerikaanse tenks moedswillig deur die nou straatjies van die Middeleeuse dorpie gejaag het en alles platgetrap het. Die Russe weer was uiters primitief en wreed en sou mense doodmaak vir ‘n horlosie wat vir hulle ‘n vreemde toestel was. Baie het met ‘n hele arm vol horlosies geloop terwyl een selfs ‘n wekker om sy nek gedra het.
Intussen het Erik by die radio-ateljee gebly tot die laaste. Toe Duitsland oorgee, is hy Italië toe en later terug na Duitsland waar die Amerikaners op soek was na burgerlikes wat Duits kon praat om die skole en fabrieke weer aan die gang te kry. Omdat hy ‘n Suid-Afrikaner was het die Amerikaners hom in diens geneem totdat die Engelse begin aandring het op sy uitlewering. Die Amerikaners voer toe aan dat hy is ‘n spioen wat deur die Engelse gestuur is, weier om hom uit te lewer en ondervra hom intensief, soms taamlik hardhandig. Uiteindelik is hulle oortuig dat hy nie ‘n spioen is nie maar lewer hom ook nie uit nie. Erik se Engelse eweknie in die Duitse radiodiens, William Joyce, wat bekend gestaan het as Lord Haw Haw, is wel uitgelewer en deur die Engelse verhoor en tereg gestel.
Na ‘n groot gesukkel kon die Amerikaners sy gesin uiteindelik uit die Russiese gebied kry en word hulle toe almal in Beiere gevestig. Sowat ‘n jaar na die vredesluiting is Erik wel aan die Britte uitgelewer en na Suid-Afrika gestuur vir verhoor. Hier is sy verdediging waargeneem deur adv Oswald Pirow, wat voor die oorlog minister van verdediging in die Hertzog kabinet was en later aangekla het in die Mandela-hoogverraadverhoor in 1956. Pirow het daarin geslaag om die doodstraf af te weer maar hy en die ander Suid-Afrikaners wat in sy afdeling gewerk het is uiteindelik skuldig bevind en hy is tot 15 jaar tronkstraf gevonnis.
Pirow kon daarin slaag om Elly op staatskoste uit Duitsland te bring as ‘n getuie, maar die regering het geweier om vir  Ouma Pabst en die kinders se vervoer te betaal. Die Ossewa Brandwag het toe geld ingesamel vir hulle terugkeer en uiteindelik het hulle in Desember 1946, na ‘n uitputtende weeklange vlug deur Afrika op die Palmietfontein-lughawe naby  Germiston geland waar ‘n skare mense hulle verwelkom het

Verblyf in Meerhof en daarna

Albrecht vertel dat nog ‘n gedoente was toe hulle op die lughawe aangekom het. Afgesien van die mense wat hulle verwelkom het, was die koerante daar met flitsende kamera’s. Hy sê hy het blou kringe onder sy oë gehad en die koerant se kunstenaars het ‘n bril op die foto ingeteken sodat hy darem nie so sleg moes lyk nie.
Die Schoemans het hulle op die lughawe kom haal. Tolstoi en Lincoln was daar met wat die vir Holm-kinders na twee geweldige groot motors gelyk het – Albrecht onthou nog die een was ‘n Buick. Die Schoeman-seuns was baie vriendelik maar kon nie ‘n woord Duits praat nie en die Holm-kinders – Dieter, Albrecht, Konstanze, Maja, Cornelia en die baba Erik – nie ‘n woord Afrikaans nie. Die pad oor Saartjiesnek was toe nog ‘n grondpad en het net tot by Meerhof gegaan. Daar het Johan Schoeman vir hulle die ou Meerhof-kafee as ‘n woonhuis ingerig. Albrecht sê hulle het kiste en kiste perskes en ander vars vrugte gekry en geëet tot hulle amper siek was.
Toe die skole aan die begin van 1947 heropen het moes hulle skooltoe – die enigste een in die omgewing was Kameelfontein waarheen hulle met ‘n militêre vragmotor wat omskep is in ‘n skoolbus geneem is. Hulle moes ook baie gou leer Afrikaans praat. Die spoorwegkinders by wie hulle elke oggend verby moes stap op pad na die bushalte was nie baie lief vir die “Duitsers” nie en hulle het maar koes-koes geloop.
Op Kersdag 1948 het die Malan-regering Erik Holm vrygelaat en is die Holms as ‘n gesin herenig. Hulle het erf no 102 in Karelstraat in Schoemansville bekom en daar het Erik eiehandig in 1950 hulle eerste huis gebou. Intussen is die sewende kind en vierde seun, Tielman, gebore.
Die huis in Karelstraat het uiteindelik ‘n vaste basis gebied waar die talente in die gene wat uit verskillende geslagte versamel is, kon ontwikkel en gedy. Elly het haar met oorgawe verdiep in die kunste en toegesien dat haar kinders se vermoëns op die gebied van kuns en musiek ten volle ontwikkel word. Talle van die kunsgenrés wat sy beoefen het was nuut in Suid-Afrika, soos enkoustiek, waarin met byewas geskilder word, en sgraffito, ‘n amper drie-dimensionele vorm van skilder. Sy was seker Suid-Afrika se veelsydigste kunstenares en daarby uiters produktief. Sy is betower deur leiklip wat so vrylik beskikbaar was en haar leiklipkuns, sgraffitos, kleurglas, sketse, skilderye, keramiek, bronsbeelde en houtsneewerk is te sien in menige huis en openbare gebou in Hartbeespoort, Suid-Afrika, Europa, Engeland, die VSA en elders in die wêreld.

‘n Lewe van toewyding

Oor sy pa skryf Albrecht Holm in die Hartbeespoort Omgewingserfenisvereniging se opname van gedenkwaardighede, dat nadat hy hom in Meerhof gevestig het, hy vir eers bote gebou en meubels gemaak om ‘n bestaan te maak. “Sy eerste aanstelling was as onderwyser aan die Kameeldrift laerskool en daarna aan die Hoërskool Brits. Weer het hy uitgeblink as inspirerende pedagoog met ‘n veel wyer belangstelling as die verpligte leerplan.
“Hy het ook toneelstukke geskryf en met sy leerlinge opgevoer. In die tyd het hy hom ook al meer in die navorsing van die prehistoriese rotskuns van suider Afrika verdiep en was die eerste persoon wat ‘n verband tussen die rotskuns en die Boesmanlegendes en mitologie ontdek het. ‘n Spesiale navorsingsprojek vir die Raad op Geesteswetenskaplike Navorsing, waarin hy ‘n omvattende bibliografie oor al die publikasies in verband met suider Afrika se kultuurgeskiedenis moes saamstel, het sy verbeelding so aangegryp dat hy gelyktydig verskeie publikasies in Afrkaans, Engels en Duits in verband met sy navorsing oor die rotskuns asook Europese en antieke Griekse kuns laat verskyn het.”
Die leergierigheid en werkywer wat Erik en Elly by hulle ouers geërf het, het hulle ook aan hulle kinders oorgedra. Die kinders het op skool fluks gevorder en met hulle aanvanklike Europese skoling het hulle reeds ‘n voorsprong gehad.  Dieter en Albrecht was die eerste wat matriek geslaag het en is saam-saam universiteit toe. Albrecht wou musiek studeer, maar sy ouers was ten gunste van iets meer prakties. Hulle het dus besluit om argitektuur te studeer. Albei het as argitekte gekwalifiseer en het saam saam ‘n praktyk bedryf. Albrecht het nog steeds sy liefde vir musiek uitgeleef terwyl Dieter meer akademies georiënteerd was en uiteindelik ‘n professoraat aan die Universiteit van Pretoria beklee het. Albei het hulle huise, op die kruin weerkante van Saartjiesnek,  so ontwerp dat dit heeltemal self-onderhoudend is ten opsigte van elektrisiteit, water en riolering.
Erik (jr) was professor in entimologie aan aan die Universiteit van Pretoria, maar is ook ‘n vermaarde kunstenaar en musikant. Ook was hy ‘n grofsmid wat ossewaens en perdekarre gerestoureer het en die Ring Ossewaherberg eiehandig gebou het. Maja (Beyers) se juweelontwerpe is wyd bekend terwyl Cornelia roem verwerf het as kunskilder en Konstanze het in pottebakkery uitgeblink het.
Erik (snr) is in 1996 oorlede en Elly in 2000, albei toevallig in die ouderdom van 89 jaar. Maar hulle  gene is ook in die volgende geslag merkbaar. Dié blink op uit op terreine wat wissel van toneel en teater, kuns,wetenskap en medisyne.  Van die 27 kleinkinders is vier medici, twee beroepsmusikante, twee argitekte (en een argitekstudent), drie goudsmede, een ‘n veearts, een ‘n  ingenieurstudent en ‘n ander wiskundige terwyl nog een ‘n vioolmaker van beroep is.
Hierdie geslag is letterlik oor die wêreld versprei – Imme is ‘n musikus in Duitsland, Stefan ‘n narkotiseur in Kanada, Dirk ‘n mediese dokter in Duitsland en Meta ‘n industriële ontwerper in Nieu Seeland terwyl Regine ook in Duitsland is. Van dié wat nog in die omgewing is, hou Henning, ‘n argitek nes sy pa, hom voltyds besig met die ontwikkeling van alternatiewe eneregiebronne.
Een van die akteurs, Erik se jongste seun Erik, het na ‘n belowende debuut sy nek in 2007 in ‘n duikongeluk gebreek maar gaan met kernmerkende vasberadenheid  in sy rolstoel voort om sy beroep te beoefen. Nog ‘n nefie, Bernard, Tielman se seun, wat besig is met praktiese werk in sy ingeneurstudie is onlangs byna noodlottig beseer toe hy vyf verdiepings ver in ‘n ventalisieskag geval het. Hoewel sy beserings baie ernstig is, sê sy oom daar is hoop dat hy weer volkome sal herstel omdat hy fiks en positief is.
Geslagte kom en gaan deur oorloë, droogtes en depressie, maar uiteindelik is dit ywer, deursettingsvermoë en arbeidstrots wat dinastieë bou. Dit is wat die vlam van die Renaissance brandend hou. Dit is wat Erik en Elly Holm hier aan die oewers van die Hartbeespoortdam aan hulle nakomelinge gelaat het. En dit is van hier waar dit weer oor die wêreld heen versprei.
As dit was wat die Afrika Renaissance omarm het, sou hierdie land tot ongekende hoogtes kon uitstyg.

.

Advertisements

Entry filed under: Uncategorized.

This week in Kormorant the issues are once again governance and pollution. On governance it would appear that the ANC faction fighting in Madibeng is heating up with a Chief Financial Officer who claims that she has been deployed there by the provincial task team of the Department of Cooperative Local Government and Traditional Affairs. It is unclear exactly who is doing what for whom and to whom with the political leaders denying that they have deployed her. Of course she denies all the allegations against her, also that she has appointed her sister, but there are credible sources for all the allegations. There also seems to be the hand of an ex-councillor who was on the mayoral committee and resigned when he landed a lucrative waste removal contract. Apparently he has recently lost the contract and has been seen hovering around Van Velden Street lately. He is a senior member of the ANC caucus and reportedly a member of the provincial task team. The community meeting I discuss in the editorial column of Kormorant did in fact take place and was dominated by the trumpeting of the ex-mayor of Hartbeespoort who seems to be preparing to make a comeback in the 2011 municipal elections. He was chairman of the local branch SANCO who fought to protect the squatter camp in Schoemansville Extension and in 2006 campaigned for the ANC. The Municipal Demarcation Board had to increase the number of wards in Madibeng and as a result revised the demarcation of wards. Hartbeespoort, which currently consist of two wards, 29 and 30 – ward 29 being held by the ANC and ward 30 by the DA. The way the Demarcation Board now proposes to demarcate the wards might lead to the DA taking both the new wards 29 and 30. He claims that the public participation process was flawed (which it probably was) and wants to use it as an excuse to have the demarcation amended in favour of the ANC. He got the enthusiastic support of the meeting, without telling him that he was actually trying to promote the ANC. Oh yes, and there were the expected wildly applauded proposals for a rates boycott, but the organisers seemed to have got legal advice not to pursue this option. They will now investigate four alternative options to rectify the precarious state of our infrastructure. Een van die minder bekende families in die vallei is die Riekerts, wat nie beteken dat hulle minder interessant is nie. Een van die nasate is Philip Riekert wat nou in Schoemansville woon. Hy het interessante stories omtrent sy voorgeslagte te vertel.

1 Comment Add your own

  • 1. one shoulder wedding dresses  |  October 17, 2012 at 6:07 am

    Because the YouTube movies are posted at this place same like I also
    embed YouTube video code at my own website, as it is easy to take embedded code.

    Reply

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Calendar

February 2010
M T W T F S S
« Jan   Mar »
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728

Most Recent Posts


%d bloggers like this: